Trọng tài bóng chuyền - Cái nghiệp của sự đam mê

Trọng tài QG Trần Văn Cao (TPHCM)

Tiếp bước theo Bóng đá, có lẽ Bóng chuyền là môn thể thao có số lượng trọng tài đông, được tổ chức tương đối quy củ và hoạt động khá bài bản dưới sự điều hành trực tiếp của LĐBCVN.

Hiện tại, không kể số người đã qua các lớp đào tạo trọng tài của LĐBCVN cốt chỉ để am hiểu luật lệ phục vụ cho công tác huấn luyện và phát triển phong trào ở các địa phương, thì BCVN hiện có khoảng gần 100 trọng tài, từ cấp Quốc tế cho đến số chưa được phong cấp. 

Họ luôn gắn bó, cho dù được phân công làm bất kỳ nhiệm vụ gì tại các giải đấu do LĐBCVN tổ chức. Người ta cho đó là do xuất phát từ lòng đam mê, là duyên phận với cái nghiệp.

Chế độ đãi ngộ quá thấp so với công sức!

Những năm gần đây, theo quy định của các Bộ, ngành có liên quan, trọng tài các môn Bóng đá, Bóng chuyền, Quần vợt, Cầu mây, Bóng rỗ, Bóng ném, Bóng nước được hưởng chế độ bồi dưỡng làm nhiệm vụ tính theo trận.

So với các môn khác được tính theo buổi, đây là sự tách bạch khá rạch ròi qua chế độ đãi ngộ nhằm thể hiện tính đặc thù giữa các nhóm môn. Ngoại trừ trọng tài Bóng đá hiện có chế độ rất cao so với mặt bằng thu nhập bình quân của xã hội, thì so với các đồng nghiệp ở nhóm môn được “hưởng theo trận”, chế độ đãi ngộ cho trọng tài Bóng chuyền dù đã giẫm chân đến gần mười năm nay nhưng may mắn ở chổ, họ còn có thêm các khoản “bù” từ LĐBCVN vào các chế độ “cứng” của phía cơ quan quản lý Nhà nước. 

Cụ thể, ở các giải Trẻ, tiền làm nhiệm vụ của giám sát và trọng tài thứ nhất (chính) là 100.000đ, trọng tài thứ hai (phụ) là 80.000đ, thư ký và các giám biên là 70.000đ/trận; giải hạng A toàn quốc, lẩn lượt các mức bồi dưỡng cho các đối tượng nêu trên là 150.000đ – 100.000đ – 70.000đ/trận. Riêng ở giải VĐQG, số tiền tương ứng sẽ là 200.000đ, 150.000đ và 100.000đ/trận (tiền dự bị: giám sát 150.000đ, trọng tài điều hành 100.000đ, thư ký và giám biên 80.000đ/trận) . Ngoài ra, lực lượng này hưởng chế độ tiền ăn khá thấp - 150.000đ/ngày theo quy định, tiền nghỉ (theo thực tế), tiền ăn nếu làm nhiệm vụ vào ban đêm 50.000đ/đêm (chỉ áp dụng cho giải VĐQG). Chưa hết, về phương tiên đi lại, chỉ những trọng tài từ cấp Quốc gia trở lên mới được LĐBCVN thanh toán tiền vé máy bay (nếu có tuyến đường hàng không).

Với chế độ này, thoạt nghĩ ban đầu, nhiều người đã vội cho rằng, tuy không thể nhìn “lên” để so bì với đồng nghiệp bên môn Bóng đá nhưng nếu chịu khó nhìn…. “ngang” hoặc “xuống” – so với nhiều môn thể thao khác, trọng tài Bóng chuyền cũng có thể tự hài lòng với những sự đãi ngộ dành cho mình.

Thế nhưng, một trọng tài nhiều năm trong nghề đã cho biết, với sự tập trung cao độ cho từng đường bóng nhằm hạn chế thấp nhất những sai sót có thể xảy ra trong những trận đấu kéo dài hơn 2 giờ trải qua 5 ván đấu căng thẳng, với mức bồi dưỡng 200.000đ cho trọng tài thứ nhất và 150.000đ cho trọng tài thứ 2 là quá thấp so với trách nhiệm và những lời chê bai thường xảy ra nếu vấp phải sai lầm – dù họ cũng là những con người bình thường phải bỏ sức ra lao động để góp phần phục vụ cho một cuộc chơi đầy tính nghệ thuật trong môn Bóng chuyền.

Và nếu ở trong cuộc, có lẽ nhiều người sẽ dễ chạnh lòng nếu biết thông tin về một sự thật: ở vòng 1 giải VĐQG PV Gas 2015 vừa diễn ra từ ngày 12 đến 19/4, ngoài các khoản ăn ở, đi lại do BTC lo liệu, mỗi trọng tài điều hành ở bảng B (Thái Bình) chỉ nhận được 2.810.000đ tiền làm nhiệm vụ (25 trận, sau khi đã trừ 10% tiền….thuế thu nhập cá nhân) trong suốt chuổi 11 ngày được điều đến để đảm đương công việc.

Và những gian truân khó giải bày…

Là môn thể thao đối kháng gián tiếp nên nhiều người cứ nhầm tưởng điều khiển các trận đấu Bóng chuyền sẽ êm ả hơn môn thể thao đối kháng trực tiếp như Bóng đá hay thi đấu đối kháng như các môn võ. Thế nhưng ít ai biết, ngoài sự nỗ lực tự thân của từng trọng tài điều hành, việc đưa trận đấu về đích an toàn luôn được xem là tiêu chí phấn đấu của từng người.

Tuy nhiên dù cố gắng đến đâu, lắm khi họ lại là những tấm “bia” hứng chịu những lời đổ lỗi cho thất bại từ phía một đội nào đấy. Như ở vòng II giải VĐQG PV Oil năm 2010, trong một trận thuộc nhóm giữ hạng nữ tại Ninh Bình, khi làm thủ tục kết thúc trận đấu sau thất bại trước Phòng không Không quân, HLV trưởng đội Cao su Phú Riềng đã mắng hai trọng tài N.K.A.V. và Đ.X.A. những câu thường chỉ để dành cho gíới hạ lưu, khiến nữ đồng nghiệp Phạm Thị Ngọc Anh (PKKQ) thoáng nghe cũng phải nhăn mặt, lắc đầu. Hay tại vòng I giải VĐQG PV Oil năm 2011 (bảng B, NTĐ Gia Lâm), trọng tài chính H.H. cũng bị tuyển thủ QG Hoàng Văn Phương (2) và HLV Phùng Công Hưng (Thể Công) dùng những lời lẽ xúc phạm và sau đó, suýt bị cầu thủ này cùng một số khán giả quá khích tràn xuống hành hung, sau khi đội bóng áo lính thua Tập đoàn Dầu khí QGVN 0 – 3. Còn ở vòng I giải VĐQG năm 2012 tại Quảng Ninh, trọng tài chính N.T.T từng là “nạn nhân” cho cơn mưa lời lẽ thô tục thường chỉ có ở những phu dân bốc vác của chủ công Phan Ngọc Kiên (Sacombank Biên phòng) sau khi ông kiên quyết bắt 1, 2 lỗi kỹ thuật cầu thủ lắm tài, nhiều tật này. Thế nên sau đó, dù không ra quyết định cấm thi đấu theo đề nghị của Hội đồng trọng tài BCVN và toàn thể giám sát – trọng tài của giải nhưng trước những sai phạm rành rành có tính hệ thống của Ngọc Kiên, LĐBCVN  đã gạt tên anh ta ra khỏi danh sách ĐTQG cho đến nay.  

Còn mới đây, ở vòng I giải VĐQG PV Gas 2015, HLV trưởng Bùi Quang Ngọc cùng nhiều cầu thủ của Đức Long Gia Lai đã phản ứng quyết liệt sau pha bóng cuối cùng mà trọng tài chính N.V.C đã căn cứ theo sự hỗ trợ của trọng tài phụ T.V.H và giám biên để đưa ra quyết định phần thắng chung cuộc với tỷ số 3 – 2 nghiêng về đội bóng Quân đoàn 4 trong một trận đấu ở bảng A (Phú Thọ). Và ở bảng B, tình thế cũng nghiêm trọng không kém sau trận đấu mở màn giữa Tràng An Ninh Bình và ĐKVĐQG Thể Công Binh đoàn 15 (3 – 0), HLV trưởng Phùng Công Hưng của Thể Công BĐ15 đã dùng block cá nhân của mình để “tâm sự”, trong đó ông ngầm ám chỉ trọng tài chính Đ.X.A đã “thiên vị” cho đội bóng cố đô Hoa Lư và còn cho rằng nhiều khả năng đội ông thua trận vì ít tiền do phận là “Con nhà nghèo” (!?).

Thật phải tội, không chỉ trong môn Bóng chuyền, căn bệnh khi thắng thì do “Ta giỏi”, còn khi thua, sau khi nhìn trước ngó sau, các HLV không tự xem lại rõ nguyên nhân vì sao, đặc biệt là phân tích trong chuyên môn còn vấn đề gì bất ổn để tìm cách khắc phục, họ thường nhắm sang đổ lỗi do……“Trọng tài”. 

Và, dường như điều này chỉ có trong thể thao ở VN, từ cấp thấp cho đến cấp cao nhất và đang có nguy cơ ngày càng lan rộng!. 

Cần lắm những sự cảm thông, chia sẻ!

Thế đấy, không kể một vài “Con sâu làm sầu nồi canh” chẳng thể tránh khỏi như từng xảy ra ở các môn thể thao khác, trọng tài bóng chuyền cũng là con người nên sai sót nếu có của họ được xem như là một phần của đời sống thể thao. Chưa bàn đến chuyện ai đúng, ai sai nhưng một khi có chuyện không hay giữa các bên xảy ra trước công chúng trên sàn đấu bóng chuyền, danh dự và uy tín của trọng tài ít nhiều sẽ bị giảm sút trước bạn bè, người thân và nơi họ công tác.

Thế nhưng điều đáng lo là khác với Bóng đá, một khi có chuyện xảy ra đối với giới trọng tài Bóng chuyền, không bộ phận nào của Ban Tổ chức hay cơ quan quản lý, phụ trách đứng ra bảo vệ họ. Ngay cả đứng trước “búa rìu” dư luận qua những lời bình phẩm chỉ mới đứng về một phía – thường là của bên tự cho bị thiệt trong những pha bóng tranh cải, và thậm chí của một số trang mạng “lá cải” với các chỉ trích thiếu tính chuyên môn nhưng đầy tính ác ý về phía các trọng tài, thường thì cơ quan, tổ chức quản lý đội ngũ này chỉ biết bày tỏ thái độ dửng dưng, im lặng.

Thế nên không lạ khi sau một sự việc tương tự xảy ra với mình ở vòng I giải VĐQG năm 2013 tại Bắc Ninh mà không được một lời giải thích, bênh vực, trọng tài quốc tế L.T.T đã từng tuyên bố nếu lực lượng trọng tài không được bảo vệ khi họ đúng, ông sẽ xin thôi, không làm nhiệm vụ. Và quả thật, từ đó đến nay, bằng hiều lý do khác nhau, ông đã khéo léo chối từ nhiệm vụ trọng tài ở trong nước cũng như khi được cử đại diện BCVN ra nước ngoài. 

Chưa hết, tại giải Bóng chuyền nữ Quốc tế Cúp VTV Bình Điền lần IX năm 2015 (từ 21 đến 29/3, tại Quảng Trị), trọng tài quốc tế N.Q.H trong lúc “trà dư tửu hậu” cùng cánh phóng viên tác nghiệp tại giải, đã tâm sự rất thật lòng: “Các anh ở suốt tại đây nên thấy đấy, chúng tôi cực nhọc như thế nào. Cầu thủ hay HLV chỉ tập trung vào trận đấu duy nhất của họ trong ngày và có khi còn được ngày đấu, ngày nghỉ. Còn chúng tôi từ trưa đã phải có mặt ở sân trước trận đấu đầu tiên ít nhất 1 tiếng đồng hồ. Làm suốt cho đến tối khuya và luôn về muộn hơn so với các đội bóng. Căng thẳng và mệt nhọc ngày này sang ngày khác trong toàn bộ thời gian của giải. Thế nên chuyện sai sót là hoàn toàn có thể, dù chẳng ai mong muốn. Do vậy chúng tôi rất mong một sự thông cảm của mọi người hơn là cứ bị chỉ trích mỗi khi mắc phải một sai lầm nào đó”.

Được biết, phần đông trong số các trọng tài Bóng chuyền hiện là những nhà quản lý các đơn vị thuộc ngành thể thao các địa phương, là giảng viên các trường Đại học, Cao đẳng và nhiều người có học vị tiến sĩ, thạc sĩ, cử nhân khoa Giáo dục Thể chất. 

Bởi thế, dường như chỉ có lòng đam mê, số đông còn lại mới còn theo đuổi cái nghiệp trọng tài mà theo thói thường thì “đội thắng chẳng khen, đội thua thì đổ lỗi”. Vì chỉ với những quyền lợi tượng trưng nhưng một khi đã xem đấy là cái nghiệp để thỏa niềm đam mê, chắc rằng sẽ chẳng ai dại “bán mính cho quỷ” để rồi nhận lấy những “bia miệng” vẫn mãi được lưu truyền theo thời gian!

MAI ANH