Phần 2: Cần người có "Tâm" và Tầm" để trao "Kiếm lệnh"...?

Về hoạt động của các Hội đồng trọng tài thuộc Liên đoàn Bóng chuyền VN:

Ảnh: TOÀN NGUYỄN

Chưa có sự kiểm chứng nhưng nhiều người am hiểu cho rằng, dường như chỉ khi đến nhiệm kỳ khóa V (2009 – 2013), LĐBCVN mới thành lập các Hội đồng chuyên môn có vai trò làm bộ phận tư vấn và tham mưu cho Ban chấp hành về các vấn đề chuyên sâu, đó là Hội đồng Huấn luyện viên và Hội đồng Trọng tài.

Đây là một trong những cách tân đầu tiên của những người đương nhiệm rất đáng được ghi nhận so với các nhiệm kỳ trước đó. Song với những ai trong cuộc và từng thấm cảnh ngộ “Trong chăn mới biết có rận”, họ chỉ biết ngước mặt nhìn trời và thầm thốt lên những lời lẽ mà có lẽ chỉ có “đấng bề trên” mới thấu được: “Ôi, giá như…..!”

Trước thềm Đại hội Liên đoàn Bóng chuyền VN khóa VI (nhiệm kỳ 2015 – 2018), BCSG xin mạn phép có đôi điều…

Hội đồng Trọng tài: Bị “trói tay”….

Quả thật, một người có tiếng điềm đạm, ăn nói nhỏ nhẹ, tử tế như TS Nguyễn Văn Hùng, Chủ tịch của Hội đồng Trọng tài cũng gồm 5 người và được thành lập đồng thời với Hội đồng HLV, nhiều lúc cũng buộc phải mạnh miệng thốt lên: “Trời ạ, là Chủ tịch Hội đồng kiêm Phó Trưởng Ban Tổ chức – Thi đấu của LĐBCVN mà hàng năm, đến ngay cả tôi không biết trước giải nào mình được mời tham gia, nói chi đến việc mời tham vấn về vấn đề chọn lựa, phân công anh em làm nhiệm vụ từng giải theo đúng năng lực và yêu cầu về tính chất của giải”. 

Thậm chí, ông Hùng kể lại: có lần khi còn làm những giải Quốc tế cuối cùng (ông Hùng là Trọng tài quốc tế có uy tín nhất của VN cho đến thời điểm này, đã hết tuổi làm nhiệm vụ từ năm 2011 – NV), một số quan chức của LĐBC Thái Lan đã tỏ ra hết sức ngạc nhiên khi biết thông tin ông Hùng là Chủ tịch Hội đồng Trọng tài Bóng chuyền VN mà không trả lời được câu hỏi của họ: “Tới đây, ai sẽ làm trọng tài ở giải A, B, C gì đó trong nước?”.

Thế nhưng, khác với Hội đồng HLV, thực hiện sự chỉ đạo từ phía văn phòng LĐBCVN, ông Nguyễn Văn Hùng chính là người 2 lần được giao chấp bút để dự thảo Quy chế hoạt động của Hội đồng Trọng tài, gửi cho 4 thành viên còn lại, gồm: TS Lê Trí Trường (Trường Đại học TDTT Bắc Ninh - Trọng tài quốc tế), Trần Việt Cường (TPHCM - Trọng tài quốc tế), Nguyễn Thanh Tùng (Bến Tre - Trọng tài quốc gia) và Phạm Hồng Việt (Khánh Hòa -  Trọng tài quốc gia) góp ý và trình lại trong lần gần nhất, ở một cuộc họp tại Vĩnh Long vào năm 2014 nhân vòng chung kết giải Bóng chuyền hạng A toàn quốc với sự tham gia của một số trọng tài thuộc khu vực phía Nam.

Tuy nhiên, mọi việc chỉ dừng lại ở chừng mực ấy sau những nỗ lực tự thân của ông Hùng và một số cộng sự trong Hội đồng. Tất cả các công tác về điều hành lực lượng giám sát – trọng tài ở những giải lớn nhỏ trong nước cũng như quốc tế đều do Văn phòng Liên đoàn, trực tiếp là một vài người ở Phòng Tổ chức thi đấu – Trọng tài và Bộ môn Bóng chuyền Tổng cục TDTT sắp xếp.

Và hệ lụy tất yếu là việc mời gọi các giám sát và trọng tài chưa tỏ rõ thật sự khoa học để qua đó đánh giá năng lực, uy tín, đạo đức nghề nghiệp v.v nhằm có kế hoạch đào tạo nâng chất phục vụ cho việc sử dụng dài lâu.

Tận nhân lực….

Tuy có khó khăn là vậy nhưng cứ mỗi đầu năm – trước vòng I giải VĐQG, LĐBCVN đều tổ chức khóa tập huấn ngắn ngày dành cho tất cả giám sát và trọng tài làm nhiệm vụ cùng số đang cư trú tại Hà Nội hoặc những địa phương lân cận tham gia.

Thế nhưng, dường như hiệu quả của các khóa này chẳng đạt được như mong muốn của các nhà tổ chức, đặc biệt là đối với đội ngũ giám sát. Thực tế của BCVN nhiều năm qua cho thấy, việc sử dụng giám sát các giải đấu khá tùy tiện nhưng lại chưa hề có kế hoạch đào tạo căn cơ và thường chỉ huy động phần lớn số cán bộ về hưu đang làm việc tại Văn phòng Liên đoàn đảm nhiệm, xuyên suốt từ đầu cho đến cuối năm như một “kế hoạch nhỏ” giúp cải thiện thu nhập….lớn.

Điều trớ trêu là theo đánh giá trên thực tế, hiện có đến trên 80% số giám sát trọng tài thường được LĐBCVN sử dụng ở các giải đấu lớn nhỏ chưa hề đọc và nghiên cứu toàn bộ nội dung hướng dẫn trong biên bản giám sát trọng tài của FIVB (đã được dịch sang tiếng Việt) để có thể hiểu cách chấm điểm - cho hoặc trừ mục gì, mỗi mục bao nhiêu điểm, trừ lũy tiến những lỗi mắc phải lần 2, lần 3 ra sao; đối với trọng tài 1 thế nào và trọng tài 2 thì chấm điểm kiểu gì v.v. 

Điều cần thẳng thắn nhìn nhận, đó chính là hệ lụy của việc trong các khóa tập huấn, chẳng giảng viên nào dành một thời lượng nhất định để hướng dẫn chi tiết, tỉ mỉ phương pháp chấm điểm và số giám sát từng có chức vị nầy, nọ trong Liên đoàn ngồi ở bên dưới cũng chẳng ai lên tiếng đòi “học” vì bị sĩ diện - cho biết mình….kém hơn người khác để rồi cả hội cùng đành mù tịt. Và kết quả kéo theo là suốt thời gian dài, hầu hết tổng điểm trong biên bản giám sát trọng tài thường được các vị thuộc diện “Cây đa, cây đề” này chấm theo cảm tính, làm theo số tròn chẳng hạn cho “đẹp” và….chấm hết.

Điều buồn cười hơn, chính vì không có sự phân định chuyên môn hóa nhiệm vụ của số giám sát trận đấu và giám sát trọng tài nên hầu như ai cũng có thể và đều muốn ít nhất một lần ngồi vào các ghế này cho….oai.

Thực tế nhiều năm qua cho thấy, do công việc ghi biên bản của giám sát trận đấu khá đơn giản (chỉ cần hướng dẫn 5 phút là có thể thạo việc - NV) nên nhiều cán bộ ít chuyên môn cũng có thể tham gia, thì điều lạ thường ở chiếc ghế đặc biệt quan trọng – giám sát trọng tài ở chổ, không ít vị chẳng những chưa là trọng tài có đẳng cấp – của VN và quốc tế, thậm chí chưa từng cầm còi ở những giải thuộc hệ thống thi đấu quốc gia, vẫn chễm chệ trên ghế……giám sát trọng tài và luôn hùng hồn, mạnh miệng phân tích về….luật, về phương pháp và hồn nhiên góp ý, phê bình các trọng tài quốc gia và quốc tế sau mỗi trận đấu (?!).

Thế nên, việc ông Hùng đề xuất cứ cuối mỗi mùa giải, cần tổng kết tất cả các biên bản giám sát trọng tài để lập bảng theo dõi bước tiến hoặc lùi của từng trọng tài nhằm biểu dương, khen thưởng, khích lệ những cá nhân tiêu biểu nhưng bao năm qua, điều ông mong muốn không bao giờ thành hiện thực. Bởi, số điểm và nhận xét nếu có của số đông giám sát loại “amatơ” trên không dựa trên cơ sở khoa học và biểu bảng hướng dẫn của FIVB nên độ vênh nhau rất xa thì việc đánh giá liệu có ích gì?. 

Cũng theo ông Hùng, một trong những chuyện bi hài nhất đã từng xảy ra trong lần ông được LĐBCVN cử làm Trưởng Ban giám sát một giải quốc tế danh giá tổ chức tại VN. Số là sau khi trọng tài quốc tế người Thái Lan (vị này trong diện được LĐBC nước bạn đánh giá cao về năng lực chuyên môn và được gửi danh sách đi bồi dưỡng, sát hạch để nâng lên làm Trọng tài FIVB - cấp cao nhất của LĐBC quốc tế) điều hành một trận đấu của tuyển VN với một đội bóng nước ngoài, cho rằng phần thiệt thuộc đội bóng chủ nhà do lỗi của ông trọng tài này (dù ông bắt rất đúng – theo ông Hùng), một giám sát trọng tài người Việt đùng đùng nổi giận và cho điểm vị trọng tài người Thái rất thấp, dưới cả mức trung bình. Phát hiện ra, ông Hùng liền “chữa cháy” bằng cách khéo léo sữa điểm theo hướng nâng lên cho đúng, trước khi trao lại biên bản photocoppy cho vị đồng nghiệp người Thái Lan để lưu giữ và gửi báo cáo thành tích cho FIVB về sau. Nhắc lại câu chuyện này, ông Hùng tiết lộ: “Thật hú hồn!”

Một thế lực mới xuất hiện? 

Việc mời gọi, phân công trọng tài ở các giải cũng lắm nhiêu khê. Trong vài năm gần đây, những người trong nghề “tay trái” – trọng tài bóng chuyền trong Nam ngoài Bắc, luôn than vản về chuyện một “Ông kẹ” mới xuất hiện, thao túng việc này. 

Không hiểu thông tin vừa rộ lên này có chính xác hay không nhưng người ta cho rằng hiện ngoài một tổ chức Liên đoàn có Văn phòng tại số 36 Trần Phú – TP Hà Nội, BCVN còn có một Liên đoàn Bóng chuyền….Đông Anh (Hà Nội), hay nói gọn là LĐBC Dục Tú (một làng của huyện Đông Anh).

Số là, lần theo thông tin này, thì được biết một Phó Chánh văn phòng đương nhiệm của LĐBCVN đồng thời cũng là chuyên viên của Bộ môn Bóng chuyền Tổng cục TDTT, được cho là người trực tiếp lên danh sách giám sát – trọng tài từng giải lớn nhỏ trình lãnh đạo LĐBCVN phê duyệt, chính là nhân vật được dư luận đề cập.

Điều khác thường là, các danh sách này luôn có số đông là những trọng tài điều hành chưa tên tuổi và các thư ký hay giám biên còn trong “bóng tối” – mới tham gia khóa học về lý thuyết, nhưng họ vốn là bạn bè, “chiến hữu” và là con, em, dâu, rể có xuất thân từ cái làng Dục Tú – quê hương của “ông kẹ”. 

Đến độ một vị giám sát từng là lãnh đạo Bộ môn Bóng chuyền Trường Đại học TDTT Bắc Ninh trước đây và là thầy của “ông kẹ” này, đã phải thốt lên, đại loại có nhiều trọng tài chưa biết gì về nghiệp vụ được điều động nên ông rất khó khăn trong việc phân công nhiệm vụ trong giải đấu. Thế nhưng hỏi đến nhân thân của từng người thì ông mới bật ngữa khi biết là anh (chị) ấy xuất thân từ Dục Tú hoặc hiện có những mối quan hệ dây mơ rể má gì đấy với “ông kẹ”. Đâu đã hết, chính “ông kẹ” cũng không ít lần ghi tên mình vào danh sách và được cử làm giám sát trọng tài ở các giải hạng A, giải Trẻ quốc gia dù từ nhỏ đến giờ, ông chưa từng biết sử dụng hơi như thế nào để điều tiết tiếng còi khi làm trọng tài một trận đấu Bóng chuyền.

Bởi thế nên không khó hiểu khi có lần dự khán một buổi đấu gần đây ở Hà Tĩnh, chính Tổng Thư ký LĐBCVN – TS Trần Đức Phấn đã buồn bã cho rằng, sau khi ông chuyển qua công tác quản lý nên ít có điều kiện tiếp cận, thì hiện công tác giám sát - trọng tài chẳng những không tiến bộ theo xu hướng phát triển chung mà trái lại còn có bước thụt lùi về trình độ chuyên môn và phương pháp, thậm chí số trọng tài giỏi của BCVN ngày càng ít đi...

Thế mới thấy, cải tổ là một mệnh lệnh của Đại hội khóa VI, nhưng điều tiên quyết là cần sự quyết tâm, đồng lòng và nhất thiết không chỉ chuyển động từ những điều vĩ mô hay phần kiến trúc thượng tầng.

TRÚC CHI