Để BCVN có được cầu thủ chuyền hai đẳng cấp hơn...

Còn nhớ hồi thập niên 90, ở thời kỳ đỉnh cao của bóng chuyền TPHCM, khi chuyển sang đội hình chiến thuật tấn công 5:1, các đội bóng chuyền nam của thành phố này như Xí nghiệp hợp doanh In 2, Dệt Thành Công, Seaprodex, Công An TPHCM  đã hình thành một phong cách thi đấu riêng mang tính tập thể cao, đẹp mắt và hiệu quả. Các hình thức phối hợp chiến thuật đa dạng và biến hóa được điều khiển bởi các VĐV chuyền hai xuất sắc thời ấy như Đặng Kim Sơn (Cơ khí luyện kim – Công an TPHCM), Nguyễn Ngọc Định Tường (XNHD in 2 và Dệt Thành Công), Trương Hữu Vinh (Dệt Thành Công), Nguyễn Văn Hòa (Seaprodex), Lê Hồng Huy (Công An TPHCM). 

Thế nhưng nhiều năm nay, trình độ thi đấu bóng chuyền của các đội TPHCM sa sút, mà một trong nhiều lý do là các nhà quản lý và chuyên môn dường như không còn tâm huyết cháy bỏng như trước. Điều mà họ đeo bám là các mục đích cá nhân về quyền lợi, danh vọng nên tất nhiên, nơi đây không đào tạo được nhiều VĐV giỏi, trong đó là vị trí VĐV chuyền hai. Thực tế cho thấy, tay chuyền hai hay nhất hiện nay - Trần Thanh Tùng (Maseco TPHCM), là của Long An trước đây. 

Nhìn rộng hơn, ở khu vực miền Bắc không khác mấy. Sau Nguyễn Tuấn Kiệt (Bưu điện Hà Nội) và Phạm Minh Dũng (Thể Công), ngoài Giang Văn Đức (Tràng An Ninh Binh), mấy năm nay cũng không có gương mặt nào nổi trội về chuyền hai.

Nhìn tay chuyền hai Saranchit Charoensuk (Thailand) “trình diễn” những động  tác kỹ thuật điêu luyện trên sân trong trận chung kết với tuyển Việt Nam tại SEA Games 28 năm 2015, nhiều người không khỏi ước ao bóng chuyền Việt Nam sở hữu được một VĐV tài năng tương tự, để có thể giúp khai thác tối đa uy lực và sức mạnh của các tay đập xuất sắc hiện nay như Từ Thanh Thuận, Nguyễn Văn Dữ (XSKT Vĩnh Long), Đặng Long Kiếm (Quân đoàn 4 Becamex), Nguyễn Hữu Hà (cựu cầu thủ Đức Long Gia Lai), Lê Quang Khánh (Long An), Phạm Thái Hưng, Hoàng Văn Phương (Thể Công Binh đoàn 15)….

Để có cái nhìn toàn diện hơn về vai trò VĐV chuyền hai hiện nay, BCSG đã có cuộc trao đổi với chuyên gia Huỳnh Thúc Phong – Phó Hiệu trưởng Trường Năng khiếu thể thao Olympic thuộc Đại học TDTTTPHCM, người từng là HLV cho các VĐV chuyền hai Trương Hữu Vinh, Lê Hồng Huy... trước đây, sau khi ông hoàn tất chuyến đi tuyển sinh VĐV bóng chuyền trẻ nữ tại các tỉnh miền Tây.

Xin ông cho biết vai trò của VĐV chuyền hai trong đội hình tấn công 5:1?

Ông HTP: Như chúng ta đều biết, trận đấu bóng chuyền hiện nay rất nhanh, tốc độ các pha bóng rất ngắn, không gian tranh chấp trận đấu căng thẳng quyết liệt. Việc phân thắng thua chỉ một vài điểm trong khoảng thời gian từ 18 – 25 phút/ván đấu cho nam và  20 – 25 phút/ván đấu cho nữ. Một pha bóng trong thi đấu có thể chỉ từ 5 đến 6 giây. Quả bóng qua lại hai bên sân rất nhanh, đa dạng, biến hóa và có thể đạt đến tốc độ 28m/giây. Do vậy nên đòi hỏi VĐV bóng chuyền hiện nay phải có trình độ kỹ thuật hoàn hảo, tố chất thân thể tốt mới có thể thực hiện các động tác di chuyển nhanh, bật nhảy, lăn ngã… liên tục.

Đội hình 5:1 bao gồm 5 VĐV tấn công và 1 VĐV chuyền 2. Khái niệm này cho thấy vai trò quan trọng của VĐV chuyền hai trong đội hình thi đấu. Bằng các đường chuyền cao - thấp, nhanh - chậm đến các khu vực khác nhau dọc theo chiều dài 9m trên lưới, VĐV chuyền hai giữ vai trò tổ chức thực hiện và điều khiển nhịp độ toàn bộ các hoạt động tấn công – phản công, tấn công toàn đội. Do vậy, có thể gọi VĐV chuyền hai là “linh hồn”, là bộ não điều khiển toàn bộ chiến thuật, chiến lược của một đội bóng.

Ngoài các yêu cầu phải có như các VĐV khác về trình độ thể lực, kỹ - chiến thuật cá nhân, VĐV chuyền hai còn phải có năng lực tư duy, phán đoán, tâm lý vững vàng, thông minh…để có thể thực hiện tổ chức chiến thuật ở những thời điểm quyết định của trận đấu. 

Có thể hình dung độ khó trong hoạt động chiến thuật, phán đoán, di chuyển và thực hiện động tác chuyền của VĐV chuyền hai ở 3 chiều: quan sát đường bóng đỡ chuyền 1, vị trí và khu vực của các VĐV tấn công, di chuyển của hàng chắn đối phương. Hành động này diễn ra liên tục suốt trận đấu. Nếu không có một trình độ hoàn hảo về kỹ thuật cá nhân, khả năng phán đoán nhanh nhạy, tốc độ, tâm lý và tư duy tốt thì không thể thực hiện được.

Ông có thể đưa ra một số nhận xét, đánh giá về Giang Văn Đức, chuyền hai của đội tuyển QG hiện nay?

Ông HTP: Theo tôi, Giang Văn Đức vẫn là VĐV chuyền hai số 1 VN hiện nay. Kỹ thuật tốt, thể lực tòan diện, điềm tĩnh, kinh nghiệm thi đấu v.v. là những ưu điểm của anh. Tuy nhiên, năng lực quyết đoán, khả năng chỉ huy, điều khiển trận đấu, mạnh dạn tạo sự biến hóa, độ “tinh quái” v.v. lại là các hạn chế của anh. Nhìn chung, Đức quá “hiền lành” so với tính cách một VĐV chuyền hai bóng chuyền hiện đại.

Xin ông phân tích cụ thể hơn…

Ông HTP: Này nhé, về chiến thuật, tôi dẫn chứng vài số liệu thống kê như sau: ở giải VĐQG năm 2013, với hiệu quả chiếm 68,10% chuyền tốt các loại hình (biên, nhanh, trung bình, hàng sau), Đức là VĐV có tỷ lệ chuyền tốt nhất giải. Nhưng về kỹ thuật nhảy chuyền, với hiệu quả 65,80%, Đức chiếm tỉ lệ thấp so với Phạm Minh Dũng (Thể Công) 68,44%, Trần Thanh Tùng (Maseco) 68,96%. Còn tại SEA Games 27 – 2013 ở Myanmar, tỷ lệ nhảy chuyền của Đức chiếm 49%, trong đó nhảy chuyền cho hàng sau chiếm 11%, so với Saranchit Charoensuk (Thái Lan) tỷ lệ nhảy chuyền chiếm 86%, trong đó nhảy chuyền cho hàng sau chiếm 34,6%.

Nhân đây tôi cũng xin bày tỏ sự đồng tình với những phân tích của Người Quan Sát trong một bài phỏng vấn mới đây tên BCSG và xin bổ sung thêm: trong trận chung kết bóng chuyền nam SEA Games 28-2015 tại Singapore, đội tuyển VN đã sớm bị người Thái bắt bài không chỉ vì họ có sự nghiên cứu, chuẩn bị tốt cho trận đấu và sự hỗ trợ từ bộ phận giúp việc với những số liệu ghi chép của máy móc hiện đại để “đọc” cho ban Huấn luyện Thái Lan mà ở đây, điều đáng nói là lúc các phụ công Nguyễn Hoàng Thương hay Nguyễn Vũ Hoàng gặp khó khăn mỗi khi đối phương tổ chức phát bóng “câu”, thì Giang Văn Đức thể hiện sự cầu toàn, chỉ chăm chăm chuyền cho, một là Từ Thanh Thuận, hai là Nguyễn Hữu Hà mà thiếu sự dũng khí, dám chịu trách nhiệm nếu san sẻ hỏa lực sang các “pháo thủ hạng nặng” khác của tuyển VN.

Rõ ràng, nhảy chuyền là kỹ thuật được hầu hết các VĐV chuyền hai hiện nay sử dụng nhằm mục đích chuyển trái bóng thật nhanh đến các khu vực trên sân, tạo bất ngờ trong phối hợp tấn công, đồng thời gây khó khăn cho sự phán đoán và di chuyển phòng thủ của đối phương. Các số liệu thống kê trên phần nào cho thấy một trong những hạn chế về kỹ thuật của Đức, đồng thời là hạn chế về tốc độ trong các hình thức phối hợp chiến thuật tấn công toàn đội.

HLV trưởng ĐTQG vừa rồi - ông Nguyễn Mạnh Hùng trước đây là một chuyền hai giỏi, từng có không ít năm chuyền cho ĐTQG và là một HLV có nhiều kinh nghiệm. Theo tôi, vấn đề này có thể ông sẽ giúp Đức khắc phục được. 

Vậy thì theo ông, để tìm các VĐV chuyền hai giỏi, BCVN cần phải làm gì trong thời gian tới?

Ông HTP: Theo tôi, trước hết cần cải thiện công tác tuyển chọn và đào tạo VĐV trẻ. Hiện nay, nhiều VĐV có chiều cao cực tốt nhưng các tố chất như tốc độ, linh hoạt, phản xạ, tâm lý ý chí yếu thì khó huấn luyện để trở thành VĐV giỏi, đặc biệt là khâu tuyển chọn và đào tạo chuyền hai. Một mặt cần tạo điều kiện, bổ sung kiến thức, tư duy và trang thiết bị, phương tiện máy móc tối thiểu nào đấy cho các HLV tuyến năng khiếu, trẻ để hỗ trợ cho công tác tuyển chọn, giúp đánh giá chính xác về trình độ thể lực, chức năng, tâm lý…để tìm ra các giải pháp khắc phục. Mặt khác, cần có nhiều thông tin, nghiên cứu về mô hình đặc điểm chuyên môn các VĐV chuyền hai bóng chuyền hiện đại để định hướng trong công tác đào tạo. Hơn nữa, cần khôi phục công tác tuyển chọn và đào tạo VĐV trẻ ở các trung tâm truyền thống như: Quân đội, TPHCM, Long An, Vĩnh Long, Hà Nội, Thái Bình – những nơi có nhiều HLV làm công tác đào tạo trẻ có kinh nghiệm.

Thực tế cũng chứng minh, trình độ thi đấu các VĐV Việt Nam không hề thua kém so với các VĐV trong khu vực. Điều này chứng tỏ công tác huấn luyện của các HLV Việt Nam hiện nay rất tốt, nhưng quan trọng là họ phải có trong tay các VĐV được tuyển chọn và đào tạo có đủ năng lực, đáp ứng yêu cầu thi đấu trình độ bóng chuyền hiện đại. Trong đó, việc đào tạo VĐV chuyền hai là nhiệm vụ cấp bách cho bóng chuyền trình độ cao VN hiện nay.

Xin chân thành cảm ơn ông về cuộc trao đổi này.

HỒNG ÁNH thực hiện